زخم های سوختگی

زخم‌های سوختگی (Burn Wounds) از پیچیده‌ترین آسیب‌های بافتی هستند که مدیریت آن‌ها نیازمند دقت بالا در تشخیص عمق و وسعت است

 تعریف تخصصی زخم سوختگی:

درجه‌بندی سوختگی (Burn Depth):

• درجه ۱ (سطحی – Superficial):

• • بافت درگیر: فقط اپیدرم(رویه‌ترین لایه پوست).
  • علائم: قرمزی (Erythema)، درد زیاد و خشکی.؛ اما تاول نمی‌زند.
  • مثال: آفتاب‌سوختگی‌های معمول یا تماس لحظه‌ای با بدنه داغ اتو.
  • ملاک تشخیص: اگر با انگشت روی محل قرمز فشار دهید، سفید می‌شود و بلافاصله پس از برداشتن انگشت، دوباره قرمز می‌گردد (Blanching).
  •  معمولاً طی یک هفته بدون اسکار (جای زخم) خوب می‌شود

  • . سوختگی درجه ۲ (ضخامت نسبی – Partial Thickness)

    آسیب به اپیدرم و بخشی از درم (لایه میانی) می‌رسد. این درجه خود به دو نوع تقسیم می‌شود: 
    • نوع سطحی (2a):
      
      • مثال: ریختن آب جوش روی دست یا تماس با روغن داغ آشپزخانه.
      • مشخصات: تشکیل تاول‌های پر از مایع، ظاهر مرطوب و براق، و درد بسیار شدید.
    • نوع عمیق (2b):
      
      • مثال: تماس طولانی‌تر با شعله مستقیم یا اجسام بسیار داغ.
      • مشخصات: پوست ممکن است سفید یا لکه‌دار به نظر برسد؛ تاول‌ها معمولاً پاره شده‌اند و حساسیت به درد کمتر از نوع سطحی است (چون برخی اعصاب آسیب دیده‌اند)

• . سوختگی درجه ۳ (تمام‌ضخامت – Full Thickness)

  تمام لایه‌های پوست (اپیدرم و درم) کاملاً تخریب می‌شوند. 
  • مشخصات: پوست به رنگ سفید گچی، قهوه‌ای تیره یا زغالی در می‌آید. بافت پوست حالت چرمی و سفت پیدا می‌کند.
  • مثال: گیر افتادن در آتش‌سوزی ساختمان یا سوختگی طولانی‌مدت با مواد شیمیایی قوی.
  • ملاک تشخیص: محل سوختگی دردی ندارد (چون گیرنده‌های درد از بین رفته‌اند)، هرچند نواحی اطراف که درجه ۲ هستند ممکن است بسیار دردناک باشند.

• . سوختگی درجه ۴ (عمیق‌ترین نوع)

  آسیب از پوست فراتر رفته و به بافت‌های زیرین نفوذ می‌کند. 
  • مشخصات: تخریب کامل عضلات، تاندون‌ها و حتی استخوان‌ها.
  • مثال: سوختگی‌های ناشی از شوک الکتریکی با ولتاژ بسیار بالا (برق‌گرفتگی شدید) یا انفجار مستقیم.
  • ملاک تشخیص: ناحیه کاملاً سیاه و زغالی شده و هیچ‌گونه حس یا حرکتی در آن قسمت وجود ندارد. 
  نکته مهم : سوختگی‌ها در ساعات اول ممکن است تغییر کنند؛ یعنی یک سوختگی که ابتدا درجه ۲ به نظر می‌رسد، ممکن است در طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت به درجه ۳ تبدیل شود.

ملاک‌های درصدبندی وسعت سوختگی (TBSA):

تعیین درصد سطح کل بدن (Total Body Surface Area) برای شروع مایع‌درمانی حیاتی است:

قانون ۹ (Rule of Nines)(بزرگسالان): تقسیم‌بندی بدن به ضرایب ۹ (سر ۹٪، هر دست ۹٪، هر پا ۱۸٪، تنه جلو ۱۸٪، تنه پشت ۱۸٪و ناحیه تناسلی ۱٪).

جدول لاند و برودر (Lund-Browder): دقیق‌ترین روش برای کودکان، که تغییرات اندازه سر نسبت به بدن در سنین مختلف را محاسبه می‌کند.

 کمک‌های اولیه فوری

1. خنک کردن: محل سوختگی را ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زیر آب جاری خنک (نه یخ) بگیرید.
2. جدا کردن اشیاء: ساعت، انگشتر یا لباس‌های تنگ را قبل از ورم کردن عضو خارج کنید.
3. پوشاندن: زخم را با یک گاز استریل یا پارچه تمیز و بدون پرز به آرامی بپوشانید.
4. عدم دستکاری: هرگز تاول‌ها را نترکانید و از مالیدن کره، خمیردندان یا مواد سنتی روی زخم خودداری کنید.

درمان‌های خانگی (فقط برای سوختگی‌های خفیف)

• استفاده از پمادهایی مانند(Silver Sulfadiazine) یا کرم‌های بازسازی‌کننده.
• ژل آلوئه‌ورای خالص (بدون عطر و افزودنی).
• مصرف مسکن‌هایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش درد.

. چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• سوختگی در صورت، دست‌ها، پاها، اندام تناسلی یا مفاصل باشد.
• سوختگی درجه دو وسیع (بزرگتر از ۷ سانتی‌متر).
• سوختگی‌های ناشی از مواد شیمیایی یا برق‌گرفتگی.
• مشاهده علائم عفونت (تب، چرک، افزایش قرمزی و تورم).

. پروتکل‌های درمان کلینیکال (Clinical Management)

• مایع‌درمانی (Resuscitation): استفاده از فرمول پارکلند (Parkland Formula) برای تزریق وریدی سرم نرمال سالین یا رینگر لاکتات در ۲۴ ساعت اول.
• دبریدمان (Debridement): برداشتن بافت‌های مرده، تاول‌های پاره شده و آلودگی‌ها برای جلوگیری از عفونت.
• آنتی‌بیوتیک موضعی: استفاده از پمادهایی مانند سیلور سولفادیازین (Silver Sulfadiazine)
• جراحی گرافت (Skin Grafting): در سوختگی‌های درجه ۳، پوست سالم از نواحی دیگر بدن برداشته و به محل زخم پیوند زده می‌شود.

درمان‌های نوین:

• اسپری سلول‌های پوستی (ReCell): استفاده از سلول‌های بنیادی اپیدرمی خود بیمار که به صورت محلول روی زخم اسپری می‌شود و سرعت ترمیم را ۳ برابر می‌کند.
• پانسمان‌های نانو-کریستال نقره: آزادسازی آهسته یون‌های نقره که باعث می‌شود پانسمان تا ۷ روز نیاز به تعویض نداشته باشد و خاصیت ضدمیکروبی بالایی داشته باشد.
• چاپ سه‌بعدی زیستی (3D Bioprinting): چاپ مستقیم لایه‌های پوست حاوی کلاژن و سلول‌های زنده روی بدن بیمار در اتاق عمل.
• پلاسمای سرد (Cold Plasma): استفاده از گاز یونیزه شده برای استریل کردن زخم‌های مقاوم به درمان و تحریک رگ‌زایی در بافت سوخته.
• پوست مصنوعی (Bio-synthetic skins): جایگزین‌هایی مانند Integra که به عنوان داربست عمل کرده تا پوست طبیعی بتواند مجدداً روی آن رشد کند.

هشدار: در صورت بروز سوختگی‌های الکتریکی، شیمیایی یا سوختگی‌های درجه ۲ و ۳ با وسعت زیاد، بلافاصله به پزشک یا کلینیک زخم امید کرمان مراجعه کنید.